Vuilophaaldienst als volksvermaak

Een reisverslag vanuit mijn hotel in Lagos, Nigeria, 1998.

Ik wilde op een zaterdagochtend vroeg naar mijn eerste afspraak. Edwin Melah, mijn lokale verkoopleider en fixer, gaf aan dat dat in de ochtend niet ging. Tot 12.00 uur gingen we nergens heen, dus heb ik maar wat gewerkt in het hotel.

In bijna geen enkele stad of dorp is er riolering. Je mag stellen dat dat onbestaande is. Om toch in enige mate van je huisvuil af te komen, heeft zowat iedere straat twee goten. Die goot is gemaakt van betonnen delen die tegen elkaar zijn geplaatst, van boven afgedekt met een betonnen plaat. Met openingen zodat het regenwater in die goot kan lopen. Maar die betonnen afdekplaten zijn stevig en met een beetje fantasie kun je die voor van alles gebruiken. Ze wisselen al snel van eigenaar en kregen daarna een leven waar ze helemaal niet voor bedoeld waren. Vervangen heeft geen zin, want na een week doen ze weer dienst elders, bij de mensen thuis.

Dat betekent dat die rioolgoten van boven open zijn. De mensen hebben een aangeboren aanleg om niet in die goot te donderen, want ze zijn een meter diep. En die goten liggen helemaal vol met huisvuil, slachtafval, plastic, fruitresten, dode dieren, enzovoort. Tevens doen ze ook nog dienst als toilet. Met de tropische temperaturen gaat dat natuurlijk enorm stinken. In het regenseizoen spoelt dat wel weg naar zee, maar in het droge seizoen is er geen houden aan.

Foto's van vuilnisgoten in Lagos zoals hierboven beschreven. Uit mijn persoonlijk archief.

Daar heeft men iets op gevonden door iedere twee weken de zaterdagochtend in te plannen als 'Hygiënemorgen'.

Dat betekent dat iedereen, jong en oud uit die straat of wijk, die goten leegschept. De stad heeft daarom speciale plekken aangewezen waar al die troep op een hele grote hoop wordt gegooid. Vuilniswagens, zoals wij die in Europa kennen, zijn onbestaande. Die zouden ook volstrekt onbruikbaar zijn. Iedere beschikbare vrachtwagen met een platte bak wordt door de stad ingehuurd om de wijken in te gaan en dat vuil op te halen. De bewoners zelf helpen mee om al die viezigheid op die vrachtwagens te scheppen.

Dit moet allemaal gebeuren op zaterdagochtend, dus haast is geboden. De stad heeft derhalve bepaald dat die ochtend al het andere verkeer verboden is. Geen fietsen, brommers, auto’s of vrachtwagens. Alleen de platte-bak-vuilniswagens mogen de weg op om zonder oponthoud snel hun lading buiten de stad weg te kieperen en weer terug te keren voor de volgende hoop. Dat systeem werkt naar behoren.

Maar er zijn altijd slimmeriken, veelal van buiten de stad, die dat rijverbod proberen te omzeilen en toch gaan rijden. Zodra die schepbrigades er een in het vizier krijgen, wordt die bij de eerste de beste vuilnishoop stilgezet. Dan volgt een discussie met de chauffeur waarom hij niet mag rijden. Dat is sowieso zinloos, omdat al die scheppers zich er ook mee gaan bemoeien. Het werk valt stil, maar iedereen heeft toch een hoop lol omdat ze weten wat er staat te gebeuren. Het verdict is even effectief als simpel.

Alle deuren open, motorkap en kofferbak omhoog en met ieders hulp wordt de auto tot de nok volgeschept met die stinkende troep. De bestuurder mag nu zelf het huisvuil tot buiten de stad rijden. Dit alles tot groot jolijt van de scheppers.

Om 12.00 uur mag iedereen weer de weg op en is al dat huisvuil alleen maar verplaatst. Die gigantische hoop ligt nu gewoon ergens buiten de stad te stinken. Vuilophaaldienst als volksvermaak.